Sushruta Samhita
Progress:99.7%
पञ्चभूतात्मके देहे ह्याहारः पाञ्चभौतिकः । विपक्वः पञ्चधा सम्यग्गुणान् स्वानभिवर्धयेत् ॥५२६॥
In the body, which is composed of the five great elements, the diet should be of the same five elements. The digestion should ideally enhance the five qualities.
english translation
पञ्चमहाभूतों से युक्त शरीर में आहार भी पञ्चभौतिक होना चाहिए। पाचन इस प्रकार होना चाहिए कि वह पांच गुणों को सही प्रकार से बढ़ाए।
hindi translation
paJcabhUtAtmake dehe hyAhAraH pAJcabhautikaH । vipakvaH paJcadhA samyagguNAn svAnabhivardhayet ॥526॥
hk transliteration by Sanscriptअविदग्धः कफं, पित्तं विदग्धः, पवनं पुनः । सम्यग्विपक्वो निःसार आहारः परिबृंहयेत् ॥५२७॥
Undigested food increases Kapha, food that is burnt (overcooked) increases Pitta, and properly digested food enhances Vata. Thus, a well-digested and pure diet should promote overall well-being.
english translation
अविपाक हुआ आहार कफ को बढ़ाता है, विदग्ध आहार पित्त को बढ़ाता है, और सम्यक् पाचन हुआ आहार वायु को बढ़ाता है। इस प्रकार, एक सही तरीके से पचाया और शुद्ध आहार समग्र स्वास्थ्य को बढ़ावा देना चाहिए।
hindi translation
avidagdhaH kaphaM, pittaM vidagdhaH, pavanaM punaH । samyagvipakvo niHsAra AhAraH paribRMhayet ॥527॥
hk transliteration by Sanscriptविण्मूत्रमाहारमलः सारः प्रागीरितो रसः । स तु व्यानेन विक्षिप्तः सर्वान् धातून् प्रतर्पयेत् ॥५२८॥
The essence of food, once digested, is transformed into urine and feces. This essence, when propelled by Vyana Vata, heats and nourishes all the tissues in the body.
english translation
अन्न का सार, जब पच जाता है, मूत्र और मल में परिवर्तित हो जाता है। यह सार, जब व्याण वायु द्वारा प्रवाहित होता है, शरीर के सभी धातुओं को तत्त्व और पोषण प्रदान करता है।
hindi translation
viNmUtramAhAramalaH sAraH prAgIrito rasaH । sa tu vyAnena vikSiptaH sarvAn dhAtUn pratarpayet ॥528॥
hk transliteration by Sanscriptकफः पित्तं मलः खेषु स्वेदः स्यान्नखरोम च । नेत्रविट् त्वक्षु च स्नेहो धातूनां क्रमशो मलाः ॥५२९॥
In the body, mucus (Kapha), bile (Pitta), and feces are the waste products of the respective elements: sweat, nails, and hair. The eyes, skin, and other secretions are sequentially eliminated as waste from the tissues.
english translation
शरीर में कफ, पित्त और मल क्रमशः स्वेद, नख और बालों के अपशिष्ट होते हैं। नेत्र, त्वचा और अन्य स्राव भी धातुओं के क्रमशः मल के रूप में निष्कासित होते हैं।
hindi translation
kaphaH pittaM malaH kheSu svedaH syAnnakharoma ca । netraviT tvakSu ca sneho dhAtUnAM kramazo malAH ॥529॥
hk transliteration by Sanscriptदिवा विबुद्धे हृदये जाग्रतः पुण्डरीकवत् । अन्नमक्लिन्नधातुत्वादजीर्णेऽपि हितं निशि ॥५३०॥
During the day, when the heart is awake and functioning like a lotus, and the food remains non-dry and intact within the tissues, it is beneficial to consume even if digestion is impaired at night.
english translation
दिन में, जब हृदय जाग्रत और कमल के समान कार्यशील होता है, और भोजन धातुओं में सूखा या विकृत नहीं होता, तब रात को अजीर्ण होने पर भी भोजन करना हितकारी होता है।
hindi translation
divA vibuddhe hRdaye jAgrataH puNDarIkavat । annamaklinnadhAtutvAdajIrNe'pi hitaM nizi ॥530॥
hk transliteration by Sanscript