Sushruta Samhita
Progress:7.8%
ऋतुसात्म्यविपर्यासात् स्नेहादीनां च विभ्रमात् । अव्यवाये तथा स्थूले वातरक्तं प्रकुप्यति ) ॥४१॥
Due to seasonal imbalances, errors in the application of unguents, irregularities, and in cases of excess fat, Vata and Rakta (blood) become aggravated.
english translation
ऋतुसाम्य की कमी, स्नेह का दोष, अनियमितता और अत्यधिक वसा के कारण वायु और रक्त (रक्त) विकारग्रस्त हो जाते हैं।
hindi translation
RtusAtmyaviparyAsAt snehAdInAM ca vibhramAt । avyavAye tathA sthUle vAtaraktaM prakupyati ) ॥41॥
hk transliteration by Sanscriptहस्त्यश्वोष्ट्रैर्गच्छतोऽन्यैश्च वायुः कोपं यातः कारणै सेवितैः स्वैः । तीक्ष्णोष्णाम्लक्षारशाकादिभोज्यैः सन्तापाद्यैर्भूयसा सेवितैश्च ॥४२॥
The Vayu (wind) becomes aggravated in those who consume foods like sharp, hot, sour, and salty dishes, as well as those who are served repeatedly with such substances. This is especially true when consumed with harsh and irritating substances.
english translation
तीक्ष्ण, ऊष्ण, अम्ल, क्षार, और नमकीन भोजन करने वालों में वायु विकारग्रस्त हो जाता है, विशेषकर जब ये पदार्थ बार-बार सेवन किए जाते हैं। यह विशेष रूप से उन पदार्थों के साथ होता है जो कष्टकारी और उत्तेजक होते हैं।
hindi translation
hastyazvoSTrairgacchato'nyaizca vAyuH kopaM yAtaH kAraNai sevitaiH svaiH । tIkSNoSNAmlakSArazAkAdibhojyaiH santApAdyairbhUyasA sevitaizca ॥42॥
hk transliteration by Sanscriptक्षिप्रं रक्तं दुष्टिमायाति तच्च वायोर्मार्गं संरुणद्ध्याशु यातः । क्रुद्धोऽत्यर्थं मार्गरोधात् स वायुरत्युद्रिक्तं दूषयेद्रक्तमाशु ॥४३॥
When the Vayu (wind) is excessively aggravated, it causes rapid deterioration of blood. This rapid deterioration occurs due to the obstruction of the Vayu's path, which leads to an intense and harmful condition of the blood.
english translation
जब वायु अत्यधिक उत्तेजित होता है, तो यह रक्त की तीव्र विकृति का कारण बनता है। यह तीव्र विकृति वायु के मार्ग की रुकावट के कारण होती है, जिससे रक्त की स्थिति अत्यधिक हानिकारक हो जाती है।
hindi translation
kSipraM raktaM duSTimAyAti tacca vAyormArgaM saMruNaddhyAzu yAtaH । kruddho'tyarthaM mArgarodhAt sa vAyuratyudriktaM dUSayedraktamAzu ॥43॥
hk transliteration by Sanscriptतत् सम्पृक्तं वायुना दूषितेन तत्प्राबल्यादुच्यते वातरक्तम् । तद्वत् पित्तं दूषितेनासृजाऽऽक्तं श्लेष्मा दुष्टो दूषितेनासृजाऽऽक्तः ॥४४॥
Similarly, when Pitta (bile) is contaminated, it leads to a state of vitiated blood (Rakta). Likewise, when Kapha (mucus) is contaminated, it also results in vitiated blood.
english translation
इसी तरह, जब पित्त (पित्त) दूषित होता है, तो यह वातरक्त की स्थिति का निर्माण करता है। इसी प्रकार, जब कफ (म्यूकोस) दूषित होता है, तो यह भी दूषित रक्त का कारण बनता है।
hindi translation
tat sampRktaM vAyunA dUSitena tatprAbalyAducyate vAtaraktam । tadvat pittaM dUSitenAsRjA''ktaM zleSmA duSTo dUSitenAsRjA''ktaH ॥44॥
hk transliteration by Sanscriptस्पर्शोद्विग्नौ तोदभेदप्रशोषस्वापोपेतौ वातरक्तेन पादौ । पित्तासृग्भ्यामुग्रदाहौ भवेतामत्यर्थोष्णौ रक्तशोफौ मृदू च ॥४५॥
When the feet are affected by vitiated Vata-Rakta, they exhibit symptoms such as disturbed sensation, pain, and dry, painful swelling. In contrast, if the condition is caused by Pitta or blood, it results in severe burning sensation, intense pain, and soft swelling.
english translation
जब पैरों में वातरक्त के लक्षण होते हैं, तो उनमें संवेदनाशीलता, दर्द और सूखा, दर्दनाक सूजन जैसी समस्याएँ होती हैं। इसके विपरीत, अगर स्थिति पित्त या रक्त के कारण होती है, तो इसमें तीव्र जलन, गंभीर दर्द, और मुलायम सूजन होती है।
hindi translation
sparzodvignau todabhedaprazoSasvApopetau vAtaraktena pAdau । pittAsRgbhyAmugradAhau bhavetAmatyarthoSNau raktazophau mRdU ca ॥45॥
hk transliteration by Sanscript