Sushruta Samhita
Progress:18.5%
अस्कन्दमाने रुधिरे सन्धानानि प्रयोजयेत् । सन्धाने भ्रश्यमाने तु पाचनैः समुपाचरेत् ॥४१॥
If the blood is not coagulating, use methods for coagulation. If the coagulation is failing, then treat with digestion methods.
english translation
यदि रक्त जम नहीं रहा है, तो संधान विधियों का उपयोग करें। यदि संधान विफल हो रहा है, तो पाचन विधियों से उपचार करें।
hindi translation
askandamAne rudhire sandhAnAni prayojayet । sandhAne bhrazyamAne tu pAcanaiH samupAcaret ॥41॥
hk transliteration by Sanscriptकल्पैरेतैस्त्रिभिर्वैद्यः प्रयतेत यथाविधि । असिद्धिमत्सु चैतेषु दाहः परम इष्यते ॥४२॥
The physician should use these three methods as prescribed. If they fail, then burning is considered paramount.
english translation
इन तीन विधियों का प्रयोग वैद्य को निर्धारित अनुसार करना चाहिए। यदि ये असफल हो जाएं, तो जलाना सर्वोत्तम माना जाता है।
hindi translation
kalpairetaistribhirvaidyaH prayateta yathAvidhi । asiddhimatsu caiteSu dAhaH parama iSyate ॥42॥
hk transliteration by Sanscriptशेषदोषे यतो रक्ते न व्याधिरतिवर्तते । सावशेषे ततः स्थेयं न तु कुर्यादतिक्रमम् ॥४३॥
In cases where the residual dosha remains in the blood without causing excessive illness, the treatment should be continued within the prescribed limits, avoiding any transgression.
english translation
जब रक्त में अवशिष्ट दोष रहता है और अत्यधिक रोग उत्पन्न नहीं होता, तो उपचार को निर्धारित सीमा के भीतर जारी रखना चाहिए, और अतिक्रमण से बचना चाहिए।
hindi translation
zeSadoSe yato rakte na vyAdhirativartate । sAvazeSe tataH stheyaM na tu kuryAdatikramam ॥43॥
hk transliteration by Sanscriptदेहस्य रुधिरं मूलं रुधिरेणैव धार्यते । तस्माद्यत्नेन संरक्ष्यं रक्तं जीव इति स्थितिः ॥४४॥
The blood is the essence of the body and is maintained by itself. Therefore, one should carefully protect the blood to ensure life.
english translation
रक्त शरीर का मूल तत्व है और स्वयं द्वारा सुरक्षित रहता है। इसलिए, जीवन की सुरक्षा के लिए रक्त की सावधानीपूर्वक रक्षा करनी चाहिए।
hindi translation
dehasya rudhiraM mUlaM rudhireNaiva dhAryate । tasmAdyatnena saMrakSyaM raktaM jIva iti sthitiH ॥44॥
hk transliteration by Sanscriptस्रुतरक्तस्य सेकाद्यैः शीतैः प्रकुपितेऽनिले । शोफं सतोदं कोष्णेन सर्पिषा परिषेचत् ॥४५॥
When blood has been discharged and aggravated by cold (due to sprinkling or other means), apply warm clarified butter to treat the swelling and pain.
english translation
रक्त के स्राव के बाद, यदि ठंड के कारण सूजन और दर्द हो, तो गर्म घी से उपचार करें।
hindi translation
srutaraktasya sekAdyaiH zItaiH prakupite'nile । zophaM satodaM koSNena sarpiSA pariSecat ॥45॥
hk transliteration by Sanscript