Sushruta Samhita
Progress:17.1%
तत्रैतेषां धातूनामन्नपानरसः प्रीणयिता ॥११॥
Among these, the essence of food and drink nourishes and satisfies the constituents.
english translation
इनमें, भोजन और पेय का रस इन तत्वों को संतुष्ट और पोषित करता है।
hindi translation
tatraiteSAM dhAtUnAmannapAnarasaH prINayitA ॥11॥
hk transliteration by Sanscriptरसजं पुरुषं विद्याद्रसं रक्षेत् प्रयत्नतः । अन्नात्पानाञ्च मतिमानाचाराञ्चाप्यतन्द्रितः ॥१२॥
The person who understands the essence of the essence (rasa) should protect it diligently. One should be mindful of food, drink, and conduct, and remain vigilant.
english translation
जो व्यक्ति रस के तात्त्विक अर्थ को समझता है, उसे उसे सावधानीपूर्वक संरक्षित करना चाहिए। भोजन, पेय और आचार-व्यवहार के प्रति सजग रहना चाहिए।
hindi translation
rasajaM puruSaM vidyAdrasaM rakSet prayatnataH । annAtpAnAJca matimAnAcArAJcApyatandritaH ॥12॥
hk transliteration by Sanscriptतत्र ‘रस’ गतौ धातुः, अहरहर्गच्छतीत्यतो रसः ॥१३॥
In that context, 'rasa' refers to the element that continuously moves and circulates throughout the body.
english translation
इस संदर्भ में, 'रस' उस तत्व को संदर्भित करता है जो लगातार शरीर में चलता और परिसंचारित होता है।
hindi translation
tatra ‘rasa’ gatau dhAtuH, aharahargacchatItyato rasaH ॥13॥
hk transliteration by Sanscriptस खलु त्रीणि त्रीणि कलासहस्राणि पञ्चदश च कला एकैकस्मिन् धाताववतिष्ठते; एवं मासेन रसः शुक्रं स्त्रीणां चार्तवं भवति ॥१४॥
He has, indeed, three thousand and three thousand times fifteen arts in each dhātu; thus, in a month, rasa becomes the essence of the female reproductive system.
english translation
उसके पास प्रत्येक धातु में तीन हजार और तीन हजार बार पंद्रह कलाएँ होती हैं; इस प्रकार, एक महीने में रस स्त्री के प्रजनन प्रणाली का सार बन जाता है।
hindi translation
sa khalu trINi trINi kalAsahasrANi paJcadaza ca kalA ekaikasmin dhAtAvavatiSThate; evaM mAsena rasaH zukraM strINAM cArtavaM bhavati ॥14॥
hk transliteration by Sanscriptभवति चात्र- अष्टादशसहस्राणि सङ्ख्या ह्यस्मिन् समुच्चये । कलानां नवतिः प्रोक्ता स्वतन्त्रपरतन्त्रयोः ॥१५॥
In this collection, the number of arts is eighteen thousand, and ninety arts are stated for both independent and dependent ones.
english translation
इस संग्रह में कलाओं की संख्या अठारह हजार है, और स्वतंत्र और आश्रित कलाओं के लिए नब्बे कलाएँ निर्धारित की गई हैं।
hindi translation
bhavati cAtra- aSTAdazasahasrANi saGkhyA hyasmin samuccaye । kalAnAM navatiH proktA svatantraparatantrayoH ॥15॥
hk transliteration by Sanscript