Sushruta Samhita
Progress:17.3%
संसर्गे सन्निपाते च क्रियापथमुक्तं मिश्रं कुर्यात् ॥११॥
In cases of contact and conjunction, a mixed treatment should be administered.
english translation
संसर्ग और संनिपात (संयोग) की स्थिति में मिश्रित उपचार किया जाना चाहिए।
hindi translation
saMsarge sannipAte ca kriyApathamuktaM mizraM kuryAt ॥11॥
hk transliteration by Sanscriptसर्वेषु च गुडहरीतकीमासेवेत; पिप्पलीर्वा क्षीरपिष्टा वारिपिष्टा वा पञ्चाभिवृद्ध्या दशाभिवृद्ध्या वा पिबेत् क्षीरौदनाहारो दशरात्रं, भूयश्चापकर्षयेत्, एवं यावत् पञ्च दश वेति; तदेतत् पिप्पलीवर्धमानकं वातशोणितविषमज्वरारोचकपाण्डुरोगप्लीहोदरार्शःकासश्वासशोफशोषाग्निसादहृद्रोगोदराण्यपहन्ति; जीवनीयप्रतीवापं सर्पिः पयसा पाचयित्वाऽभ्यज्यात्; सहासहदेवाचन्दनमूर्वामुस्ताप्रियालशतावरीकशेरुपद्मकमधुकशतपुष्पाविदारीकुष्ठानि क्षीरपिष्टः प्रदेहो घृतमण्डयुक्तः, सैरेयकाटरूषकबलातिबलाजीवन्तीसुषवीकल्को वा च्छागक्षीरपिष्टः, गोक्षीरपिष्टः काश्मर्यमधुकतर्पणकल्को वा; मधूच्छिष्टमञ्जिष्ठासर्जरससारिवाक्षीरसिद्धं पिण्डतैलमभ्यङ्गः; सर्वेषु च पुराणघृतमामलकरसविपक्वं वा पानार्थे; जीवनीयसिद्धं परिषेकार्थे, काकोल्यादिक्वाथकल्कसिद्धं वा; सुषवीक्वाथकल्कसिद्धं वा, कारवेल्लकक्वाथमात्रसिद्धं वा; बलातैलं वा परिषेकावगाहबस्तिभोजनेषु; शालिषष्टिकयवगोधूमान्नमनवं भुञ्जीत पयसा जाङ्गलरसेन वा मुद्गयूषेण वाऽनम्लेन; शोणितमोक्षं चाभीक्ष्णं कुर्वीत; उच्छ्रितदोषे च वमनविरेचनास्थापनानुवासनकर्म कर्तव्यम् ॥१२॥
All patients should consume Gudharitaki; one should take Pippali or rice paste for ten nights, gradually increasing from five to ten. This regimen eliminates various diseases such as Vata, Rakta, irregular fever, Aruchaka, Pandu, splenic disorders, abdominal issues, hemorrhoids, cough, asthma, edema, blood disorders, Agnisada, and heart diseases; the rejuvenating medicine should be cooked in milk and administered; cream made from Sahasrahedev, Chandan, Murbha, Priyala, Shatavari, Kamala, Madhu, Shatpushpa, Vidari, and Kustha should be consumed, preferably mixed with ghee. All types of old ghee can also be taken; the rejuvenating medicine should be utilized for various treatments; Kankolyadi Kvatha or Sushavi can also be consumed; Balatail is recommended for applications and immersion. One should consume Shalishashtika, Yava, Godhuma, and Ananya, or enjoy the jungle essence with milk or Moong broth. This should be performed regularly for blood purification; in cases of extreme dosha, emesis, purgation, stabilization, and administration of supplementary treatments should be undertaken.
english translation
सभी रोगियों को गुडहरीतकी का सेवन करना चाहिए; पिप्पली या दूध-पिसी हुई चावल के साथ दस रातों तक सेवन करने से, और यह क्रमिक रूप से बढ़ा कर पाच से दस तक बढ़ाना चाहिए। यह पद्धति वात, रक्त, विषम ज्वर, आरूचक, पांडुरोग, प्लीहा, उदर, बवासीर, खाँसी, श्वास, शोथ, शोणित, अग्निसाद, हृद्रोग आदि रोगों को समाप्त करती है; जीवनीय औषधि को दूध में पकाकर अभ्यञ्जन करना चाहिए; सहासहदेव, चंदन, मूर्वा, प्रियाल, शतावरी, कमल, मधु, शतपुष्प, विदारी, कुष्ठ आदि से तैयार की गई क्रीम का सेवन करना चाहिए, जिसमें घृत का मिश्रण हो। सभी प्रकार के पुराणघृत का सेवन भी किया जा सकता है; जीवनीय औषधि का सेवन विभिन्न उपचारों के लिए किया जाना चाहिए; काकोल्यादिक्वाथ या सुषवी का सेवन भी किया जा सकता है; बलातैल का उपयोग परिषेक और अवगाह के लिए किया जाना चाहिए। शालिषष्टिका, यव, गोधूम, अनन्य का सेवन करें, या जंगली रस के साथ दूध या मूँग के युगे का सेवन करें। रक्तमोक्ष के लिए इसे नियमित रूप से करें; उच्छ्रित दोष में वमन, विरचन, स्थापन और अनुपान क्रियाएँ करनी चाहिए।
hindi translation
sarveSu ca guDaharItakImAseveta; pippalIrvA kSIrapiSTA vAripiSTA vA paJcAbhivRddhyA dazAbhivRddhyA vA pibet kSIraudanAhAro dazarAtraM, bhUyazcApakarSayet, evaM yAvat paJca daza veti; tadetat pippalIvardhamAnakaM vAtazoNitaviSamajvarArocakapANDurogaplIhodarArzaHkAsazvAsazophazoSAgnisAdahRdrogodarANyapahanti; jIvanIyapratIvApaM sarpiH payasA pAcayitvA'bhyajyAt; sahAsahadevAcandanamUrvAmustApriyAlazatAvarIkazerupadmakamadhukazatapuSpAvidArIkuSThAni kSIrapiSTaH pradeho ghRtamaNDayuktaH, saireyakATarUSakabalAtibalAjIvantIsuSavIkalko vA cchAgakSIrapiSTaH, gokSIrapiSTaH kAzmaryamadhukatarpaNakalko vA; madhUcchiSTamaJjiSThAsarjarasasArivAkSIrasiddhaM piNDatailamabhyaGgaH; sarveSu ca purANaghRtamAmalakarasavipakvaM vA pAnArthe; jIvanIyasiddhaM pariSekArthe, kAkolyAdikvAthakalkasiddhaM vA; suSavIkvAthakalkasiddhaM vA, kAravellakakvAthamAtrasiddhaM vA; balAtailaM vA pariSekAvagAhabastibhojaneSu; zAliSaSTikayavagodhUmAnnamanavaM bhuJjIta payasA jAGgalarasena vA mudgayUSeNa vA'namlena; zoNitamokSaM cAbhIkSNaM kurvIta; ucchritadoSe ca vamanavirecanAsthApanAnuvAsanakarma kartavyam ॥12॥
hk transliteration by Sanscript(पटोलत्रिफलाभीरुगुडूचीकटुकाकृतम् । क्वाथं पीत्वा जयत्याशु वातशोणितजां रुजम् ) ॥१३॥
By consuming the decoction made from Patola, Triphala, Guduchi, and bitter herbs, one swiftly overcomes diseases caused by Vata and Rakta.
english translation
पटोल, त्रिफला, गुडूची, और कटु-आकृत औषधियों से निर्मित क्वाथ का सेवन करने से व्यक्ति वात और रक्त से उत्पन्न रोगों को शीघ्र ही जीत लेता है।
hindi translation
(paTolatriphalAbhIruguDUcIkaTukAkRtam । kvAthaM pItvA jayatyAzu vAtazoNitajAM rujam ) ॥13॥
hk transliteration by Sanscriptभवन्ति चात्र- एवमाद्यैः क्रियायोगैरचिरोत्पतितं सुखम् । वातासृक् साध्यते वैद्यैर्याप्यते तु चिरोत्थितम् ॥१४॥
Thus, the happiness that arises quickly from initial treatments is indeed a remedy for diseases related to Vata and Rakta, as confirmed by physicians dealing with long-standing ailments.
english translation
इस प्रकार, प्रारंभिक उपायों से जल्दी उत्पन्न होने वाला सुख, वात और रक्त से संबंधित रोगों का उपचार करने वाले चिकित्सकों द्वारा लंबे समय से प्रकट किए गए रोगों के लिए निश्चित रूप से उपचार है।
hindi translation
bhavanti cAtra- evamAdyaiH kriyAyogairacirotpatitaM sukham । vAtAsRk sAdhyate vaidyairyApyate tu cirotthitam ॥14॥
hk transliteration by Sanscriptउपनाहपरीषेकप्रदेहाभ्यञ्जनानि च । शरणान्यप्रवातानि मनोज्ञानि महान्ति च ॥१५॥
The treatments of fomentation, bathing, applications, and oil massages are also significant, and all of these are favorable and delightful.
english translation
सिंकाई, स्नान, लेप और तेल मालिश के उपचार भी महत्वपूर्ण हैं और ये सभी अनुकूल और आनंददायक हैं।
hindi translation
upanAhaparISekapradehAbhyaJjanAni ca । zaraNAnyapravAtAni manojJAni mahAnti ca ॥15॥
hk transliteration by Sanscript