Sushruta Samhita
Progress:61.0%
सुधां हैमवतीं चैव त्रिफलातिविषे वचाम् । संहृत्यैतानि भागौ द्वौ कारयेदेकमेतयोः ॥३६॥
Collecting the nectar from Haima and Triphala, which is highly beneficial, mix them in two parts and make one part of the mixture.
english translation
सुधा और त्रिफला का उपयोग करते हुए, दो भागों में मिलाकर एक भाग बनाएँ।
hindi translation
कुर्यान्निःक्वाथमेकस्मिन्नेकस्मिंश्चूर्णमेव तु । क्षुण्णांस्तस्मिंस्तु निःक्वाथे भावयेद्बहुशो यवान् ॥३७॥
Prepare the decoction of one part and the powder of another part. For the powder, if it is very dry, it should be frequently mixed with the decoction.
english translation
एक भाग का क्वाथ और एक भाग का चूर्ण बनाएं। यदि चूर्ण बहुत सूखा है, तो उसे क्वाथ के साथ बार-बार मिलाना चाहिए।
hindi translation
शुष्काणां मृदुभृष्टानां तेषां भागास्त्रयो मताः । चतुर्थं भागमावाप्य चूर्णानामत्र कीर्तितम् ॥३८॥
For dry and soft powders, the portions should be considered as three parts. The fourth part should be added to the powders mentioned here.
english translation
सूखे और मुलायम चूर्णों के लिए भाग तीन माने जाते हैं। चौथा भाग यहाँ उल्लिखित चूर्णों में जोड़ा जाना चाहिए।
hindi translation
प्रक्षिप्य कलसे सम्यक् ततस्तं तदनन्तरम् । तेषामेव कषायेण शीतलेन सुयोजितम् ॥३९॥
After properly placing it in a vessel, it should be combined with the same decoction, and then cooled and well-mixed.
english translation
इसे अच्छे से एक बर्तन में डालने के बाद, उसी कषाय के साथ मिलाना चाहिए, और फिर ठंडा कर के अच्छे से मिला लेना चाहिए।
hindi translation
पूर्ववत् सन्निदध्यात्तु ज्ञेयं सौवीरकं हि तत् । पूर्वोक्तं वर्गमाहृत्य द्विधा कृत्वैकमेतयोः ॥४०॥
It should be stored as before, and it is known as the "Sauvīraka." By dividing the previously mentioned class into two, one should make one of the two.
english translation
इसे पहले की तरह ही संग्रहित करना चाहिए, इसे 'सौवीरक' कहा जाता है। पहले वर्णित वर्ग को दो भागों में विभाजित करके, इनमें से एक को तैयार करें।
hindi translation
1.
वेदोत्पत्त्यध्यायः
Origin Of Ayurveda
2.
शिष्योपनयनीयाध्यायः
Initiation Of The Pupil
3.
अध्ययनसंप्रदानीयाध्यायः
Classification Of Ayurveda
4.
प्रभाषणीयाध्यायः
General Explanations
5.
अग्रोपहरणीयाध्यायः
Preliminary Measures
6.
ऋतुचर्याध्यायः
Different Seasons Of The Year
7.
यन्त्रविध्यध्यायः
Surgical Appliances
8.
शस्त्रावचारणीयाध्यायः
Surgical Instruments
9.
योग्यासूत्रीयाध्यायः
Practical Surgical Instructions
10.
विशिखानुप्रवेशनीयाध्यायः
Qualifications Of A Physician
11.
क्षारपाकविध्यध्यायः
Alkaline Cautery
12.
अग्निकर्मविध्यध्यायः
Thermal Cautery
13.
जलौकावचारणीयाध्यायः
Usage Of Leeches
14.
शोणितवर्णनीयाध्यायः
Description Of Blood
15.
दोषधातुमलक्षयवृद्धिविज्ञानीयाध्यायः
Knowledge Of Doshas
16.
कर्णव्यधबन्धविध्यध्यायः
Puncturing And Bandaging The Ear
17.
आमपक्वैषणीयाध्यायः
Features Of Unripe And Ripe Swelling
18.
व्रणालेपनबन्धविध्यध्यायः
Poulticing And Bandaging Of Wounds
19.
व्रणितोपासनीयाध्यायः
Care Of The Wounded
20.
हिताहितीयाध्यायः
Suitable And Unsuitables For Health
21.
व्रणप्रश्नाध्यायः
Questions Concerning Wounds
22.
व्रणास्रावविज्ञानीयाध्यायः
Knowledge Of Exudates Of Wounds
23.
कृत्याकृत्यविध्यध्यायः
Prognosis Of Wounds
24.
व्याधिसमुद्देशीयाध्यायः
Knowledge Of Diseases
25.
अष्टविधशस्त्रकर्मीयाध्यायः
Eight Kinds Of Surgical Operations
26.
प्रनष्टशल्यविज्ञानीयाध्यायः
Knowledge Of Foreign Bodies
27.
शल्यापनयनीयाध्यायः
Removal Of Foreign Bodies
28.
विपरीताविपरीतव्रणविज्ञानीयाध्यायः
Prognosis Of Wounds
29.
विपरीताविपरीतदूतशकुनस्वप्ननिदर्शनीयाध्यायः
Auspicious And Inauspicious Dreams
30.
पञ्चेन्द्रियार्थविप्रतिपत्त्यध्यायः
Good And Bad Sensory Perceptions
31.
छायाविप्रतिपत्त्यध्यायः
Signs Of Color And Fatal Prognosis
32.
स्वभावविप्रतिपत्त्यध्यायः
Good And Bad Nature Of Body Parts Fatal Signs
33.
अवारणीयाध्यायः
Fatal Signs Of Diseases
34.
युक्तसेनीयाध्यायः
Duties Of Army Surgeon
35.
आतुरोपक्रमणीयाध्यायः
Examination Of The Patient
36.
भूमिप्रविभागविज्ञानीयाध्यायः
Kinds Of Land Regions
37.
मिश्रकाध्यायः
Drugs Of Specific Actions
38.
द्रव्यसंग्रहणीयाध्यायः
Groups Of Drugs
39.
संशोधनसंशमनीयाध्यायः
Purificatory And Palliative Drugs
40.
द्रव्यरसगुणवीर्यविपाकविज्ञानीयाध्यायः
Drugs And Their Properties
41.
द्रव्यविशेषविज्ञानीयाध्यायः
Knowledge Of Categories Of Drugs
42.
रसविशेषविज्ञानीयाध्यायः
Knowledge Of Tastes Of Drugs
43.
वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयाध्यायः
Recipes Of Emetic Drugs
विरेचनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयाध्यायः
Recipes Of Purgative Drugs
45.
द्रवद्रव्यविध्यध्यायः
Knowledge Of Liquid Substances
46.
अन्नपानविध्यध्यायः
Diet Articles And Regimen Of Diet
Progress:61.0%
सुधां हैमवतीं चैव त्रिफलातिविषे वचाम् । संहृत्यैतानि भागौ द्वौ कारयेदेकमेतयोः ॥३६॥
Collecting the nectar from Haima and Triphala, which is highly beneficial, mix them in two parts and make one part of the mixture.
english translation
सुधा और त्रिफला का उपयोग करते हुए, दो भागों में मिलाकर एक भाग बनाएँ।
hindi translation
कुर्यान्निःक्वाथमेकस्मिन्नेकस्मिंश्चूर्णमेव तु । क्षुण्णांस्तस्मिंस्तु निःक्वाथे भावयेद्बहुशो यवान् ॥३७॥
Prepare the decoction of one part and the powder of another part. For the powder, if it is very dry, it should be frequently mixed with the decoction.
english translation
एक भाग का क्वाथ और एक भाग का चूर्ण बनाएं। यदि चूर्ण बहुत सूखा है, तो उसे क्वाथ के साथ बार-बार मिलाना चाहिए।
hindi translation
शुष्काणां मृदुभृष्टानां तेषां भागास्त्रयो मताः । चतुर्थं भागमावाप्य चूर्णानामत्र कीर्तितम् ॥३८॥
For dry and soft powders, the portions should be considered as three parts. The fourth part should be added to the powders mentioned here.
english translation
सूखे और मुलायम चूर्णों के लिए भाग तीन माने जाते हैं। चौथा भाग यहाँ उल्लिखित चूर्णों में जोड़ा जाना चाहिए।
hindi translation
प्रक्षिप्य कलसे सम्यक् ततस्तं तदनन्तरम् । तेषामेव कषायेण शीतलेन सुयोजितम् ॥३९॥
After properly placing it in a vessel, it should be combined with the same decoction, and then cooled and well-mixed.
english translation
इसे अच्छे से एक बर्तन में डालने के बाद, उसी कषाय के साथ मिलाना चाहिए, और फिर ठंडा कर के अच्छे से मिला लेना चाहिए।
hindi translation
पूर्ववत् सन्निदध्यात्तु ज्ञेयं सौवीरकं हि तत् । पूर्वोक्तं वर्गमाहृत्य द्विधा कृत्वैकमेतयोः ॥४०॥
It should be stored as before, and it is known as the "Sauvīraka." By dividing the previously mentioned class into two, one should make one of the two.
english translation
इसे पहले की तरह ही संग्रहित करना चाहिए, इसे 'सौवीरक' कहा जाता है। पहले वर्णित वर्ग को दो भागों में विभाजित करके, इनमें से एक को तैयार करें।
hindi translation