Sushruta Samhita
Progress:23.6%
तस्य प्रमाणं महिषार्द्रचर्मोत्सेधमुपदिशन्ति ॥११॥
(The standard measure for this is given as the size of a hide of a buffalo.)
english translation
(इसके लिए मानक माप भैंस की चमड़ी के बराबर होता है।)
hindi translation
न चालेपं रात्रौ प्रयुञ्जीत , मा भूच्छैत्यविहतोष्मणस्तदनिर्गमाद्विकारप्रवृत्तिरिति ॥१२॥
(A plaster should not be applied at night, for it would obstruct the natural escape of heat from the swelling due to its inherent moisture, leading to aggravated symptoms.)
english translation
(आलेप को रात को नहीं लगाना चाहिए, क्योंकि यह अपने अंतर्निहित नमी के कारण सूजन से प्राकृतिक गर्मी के निकलने को रोक देगा, जिससे लक्षणों में वृद्धि हो सकती है।)
hindi translation
प्रदेहसाध्ये व्याधौ तु हितमालेपनं दिवा । पित्तरक्ताभिघातोत्थे सविषे च विशेषतः ॥१३॥
(For diseases that are treated with plasters of the Pradeha type, it is beneficial to apply the plaster during the day, especially in cases of afflictions caused by Pitta and Rakta, or where poison is involved.)
english translation
(प्रदेह प्रकार की बीमारियों में, विशेषतः पित्त और रक्त से उत्पन्न रोगों या विष से प्रभावित रोगों में, आलेप को दिन में लगाना लाभकारी होता है।)
hindi translation
न च पर्युषितं लेपं कदाचिदवचारयेत् । उपर्युपरि लेपं च न कदाचित् प्रदापयेत् ॥१४॥
(A previously applied plaster should never be used again. Also, a new plaster should not be applied over an old one at any time.)
english translation
(पहले लगाए गए लेप को कभी भी पुनः न लगाएं। साथ ही, पुराने लेप पर नया लेप कभी न लगाएं।)
hindi translation
ऊष्माणं वेदनां दाहं घनत्वाज्जनयेत् स हि । न च तेनैव लेपेन प्रदेहं दापयेत् पुनः । शुष्कभावात्स निर्वीर्यो युक्तोऽपि स्यादपार्थकः ॥१५॥
(A plaster that has become dry and solid due to heat and pain should not be applied again. This is because it may not be effective and could be inappropriate even if it seems suitable.)
english translation
(जो लेप ऊष्णता और वेदना से सूखकर घना हो गया हो, उसे पुनः न लगाएं। ऐसा लेप उपयोगी नहीं होता और यदि वह उपयुक्त भी दिखे, तो भी उसे प्रयोग में न लाएं।)
hindi translation
1.
वेदोत्पत्त्यध्यायः
Origin Of Ayurveda
2.
शिष्योपनयनीयाध्यायः
Initiation Of The Pupil
3.
अध्ययनसंप्रदानीयाध्यायः
Classification Of Ayurveda
4.
प्रभाषणीयाध्यायः
General Explanations
5.
अग्रोपहरणीयाध्यायः
Preliminary Measures
6.
ऋतुचर्याध्यायः
Different Seasons Of The Year
7.
यन्त्रविध्यध्यायः
Surgical Appliances
8.
शस्त्रावचारणीयाध्यायः
Surgical Instruments
9.
योग्यासूत्रीयाध्यायः
Practical Surgical Instructions
10.
विशिखानुप्रवेशनीयाध्यायः
Qualifications Of A Physician
11.
क्षारपाकविध्यध्यायः
Alkaline Cautery
12.
अग्निकर्मविध्यध्यायः
Thermal Cautery
13.
जलौकावचारणीयाध्यायः
Usage Of Leeches
14.
शोणितवर्णनीयाध्यायः
Description Of Blood
15.
दोषधातुमलक्षयवृद्धिविज्ञानीयाध्यायः
Knowledge Of Doshas
16.
कर्णव्यधबन्धविध्यध्यायः
Puncturing And Bandaging The Ear
17.
आमपक्वैषणीयाध्यायः
Features Of Unripe And Ripe Swelling
व्रणालेपनबन्धविध्यध्यायः
Poulticing And Bandaging Of Wounds
19.
व्रणितोपासनीयाध्यायः
Care Of The Wounded
20.
हिताहितीयाध्यायः
Suitable And Unsuitables For Health
21.
व्रणप्रश्नाध्यायः
Questions Concerning Wounds
22.
व्रणास्रावविज्ञानीयाध्यायः
Knowledge Of Exudates Of Wounds
23.
कृत्याकृत्यविध्यध्यायः
Prognosis Of Wounds
24.
व्याधिसमुद्देशीयाध्यायः
Knowledge Of Diseases
25.
अष्टविधशस्त्रकर्मीयाध्यायः
Eight Kinds Of Surgical Operations
26.
प्रनष्टशल्यविज्ञानीयाध्यायः
Knowledge Of Foreign Bodies
27.
शल्यापनयनीयाध्यायः
Removal Of Foreign Bodies
28.
विपरीताविपरीतव्रणविज्ञानीयाध्यायः
Prognosis Of Wounds
29.
विपरीताविपरीतदूतशकुनस्वप्ननिदर्शनीयाध्यायः
Auspicious And Inauspicious Dreams
30.
पञ्चेन्द्रियार्थविप्रतिपत्त्यध्यायः
Good And Bad Sensory Perceptions
31.
छायाविप्रतिपत्त्यध्यायः
Signs Of Color And Fatal Prognosis
32.
स्वभावविप्रतिपत्त्यध्यायः
Good And Bad Nature Of Body Parts Fatal Signs
33.
अवारणीयाध्यायः
Fatal Signs Of Diseases
34.
युक्तसेनीयाध्यायः
Duties Of Army Surgeon
35.
आतुरोपक्रमणीयाध्यायः
Examination Of The Patient
36.
भूमिप्रविभागविज्ञानीयाध्यायः
Kinds Of Land Regions
37.
मिश्रकाध्यायः
Drugs Of Specific Actions
38.
द्रव्यसंग्रहणीयाध्यायः
Groups Of Drugs
39.
संशोधनसंशमनीयाध्यायः
Purificatory And Palliative Drugs
40.
द्रव्यरसगुणवीर्यविपाकविज्ञानीयाध्यायः
Drugs And Their Properties
41.
द्रव्यविशेषविज्ञानीयाध्यायः
Knowledge Of Categories Of Drugs
42.
रसविशेषविज्ञानीयाध्यायः
Knowledge Of Tastes Of Drugs
43.
वमनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयाध्यायः
Recipes Of Emetic Drugs
44.
विरेचनद्रव्यविकल्पविज्ञानीयाध्यायः
Recipes Of Purgative Drugs
45.
द्रवद्रव्यविध्यध्यायः
Knowledge Of Liquid Substances
46.
अन्नपानविध्यध्यायः
Diet Articles And Regimen Of Diet
Progress:23.6%
तस्य प्रमाणं महिषार्द्रचर्मोत्सेधमुपदिशन्ति ॥११॥
(The standard measure for this is given as the size of a hide of a buffalo.)
english translation
(इसके लिए मानक माप भैंस की चमड़ी के बराबर होता है।)
hindi translation
न चालेपं रात्रौ प्रयुञ्जीत , मा भूच्छैत्यविहतोष्मणस्तदनिर्गमाद्विकारप्रवृत्तिरिति ॥१२॥
(A plaster should not be applied at night, for it would obstruct the natural escape of heat from the swelling due to its inherent moisture, leading to aggravated symptoms.)
english translation
(आलेप को रात को नहीं लगाना चाहिए, क्योंकि यह अपने अंतर्निहित नमी के कारण सूजन से प्राकृतिक गर्मी के निकलने को रोक देगा, जिससे लक्षणों में वृद्धि हो सकती है।)
hindi translation
प्रदेहसाध्ये व्याधौ तु हितमालेपनं दिवा । पित्तरक्ताभिघातोत्थे सविषे च विशेषतः ॥१३॥
(For diseases that are treated with plasters of the Pradeha type, it is beneficial to apply the plaster during the day, especially in cases of afflictions caused by Pitta and Rakta, or where poison is involved.)
english translation
(प्रदेह प्रकार की बीमारियों में, विशेषतः पित्त और रक्त से उत्पन्न रोगों या विष से प्रभावित रोगों में, आलेप को दिन में लगाना लाभकारी होता है।)
hindi translation
न च पर्युषितं लेपं कदाचिदवचारयेत् । उपर्युपरि लेपं च न कदाचित् प्रदापयेत् ॥१४॥
(A previously applied plaster should never be used again. Also, a new plaster should not be applied over an old one at any time.)
english translation
(पहले लगाए गए लेप को कभी भी पुनः न लगाएं। साथ ही, पुराने लेप पर नया लेप कभी न लगाएं।)
hindi translation
ऊष्माणं वेदनां दाहं घनत्वाज्जनयेत् स हि । न च तेनैव लेपेन प्रदेहं दापयेत् पुनः । शुष्कभावात्स निर्वीर्यो युक्तोऽपि स्यादपार्थकः ॥१५॥
(A plaster that has become dry and solid due to heat and pain should not be applied again. This is because it may not be effective and could be inappropriate even if it seems suitable.)
english translation
(जो लेप ऊष्णता और वेदना से सूखकर घना हो गया हो, उसे पुनः न लगाएं। ऐसा लेप उपयोगी नहीं होता और यदि वह उपयुक्त भी दिखे, तो भी उसे प्रयोग में न लाएं।)
hindi translation