Sushruta Samhita
Progress:16.8%
अथातो महावातव्याधिचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ॥१॥
Now we shall expound the treatment of severe wind disorders.
english translation
अब हम महावातव्याधि चिकित्सा का वर्णन करेंगे।
hindi translation
athAto mahAvAtavyAdhicikitsitaM vyAkhyAsyAmaH ॥1॥
hk transliteration by Sanscriptयथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ॥२॥
As said by Lord Dhanvantari.
english translation
जैसा कि भगवान धन्वंतरि ने कहा है।
hindi translation
yathovAca bhagavAn dhanvantariH ॥2॥
hk transliteration by Sanscriptद्विविधं वातशोणितमुत्तानमवगाढं चेत्येके भाषन्ते; तत्तु न सम्यक्, तद्धि कुष्ठवदुत्तानं भूत्वा कालान्तरेणावगाढीभवति, तस्मान्न द्विविधम् ॥३॥
Some say there are two kinds of Vata and blood disorders, namely those that are elevated and those that are deep-seated. However, this is not accurate; for, in due course, those elevated disorders become deep-seated, resembling skin diseases. Therefore, they should not be classified as two distinct types.
english translation
कुछ लोग कहते हैं कि वात और रक्त विकारों के दो प्रकार होते हैं, अर्थात् जो ऊँचे होते हैं और जो गहरे होते हैं। हालाँकि, यह सही नहीं है; क्योंकि समय के साथ, वे ऊँचे विकार गहरे हो जाते हैं, जो त्वचा की बीमारियों के समान होते हैं। इसलिए, इन्हें दो अलग-अलग प्रकारों के रूप में वर्गीकृत नहीं किया जाना चाहिए।
hindi translation
dvividhaM vAtazoNitamuttAnamavagADhaM cetyeke bhASante; tattu na samyak, taddhi kuSThavaduttAnaM bhUtvA kAlAntareNAvagADhIbhavati, tasmAnna dvividham ॥3॥
hk transliteration by Sanscriptतत्र बलवद्विग्रहादिभिः प्रकुपितस्य वायोर्गुरूष्णाध्यशनशीलस्य प्रदुष्टं शोणितं मार्गमावृत्य वातेन सहैकीभूतं युगपद्वातरक्तनिमित्तां वेदनां जनयतीति वातरक्तम् । तत्तु पूर्वं हस्तपादयोरवस्थानं कृत्वा पश्चाद्देहं व्याप्नोति । तस्य पूर्वरूपाणितोददाहकण्डूशोफस्तम्भत्वक्पारुष्यसिरास्नायुधमनीस्पन्दनसक्थिदौर्बल्यानि श्यावारुणमण्डलोत्पत्तिश्चाकस्मात् पाणिपादतलाङ्गुलिगुल्फमणिबन्धप्रभृतिषु, तत्राप्रतिकारिणोऽपचारिणश्च रोगो व्यक्ततरः, तस्य लक्षणमुक्तं; तत्राप्रतिकारिणो वैकल्यं भवति ॥४॥
Vata-Rakta is characterized by strong Vata that, while affecting the warm and cold areas of the body, is caused by disturbed blood. Initially, it affects the position of the hands and feet and then spreads throughout the body. Its early symptoms include burning sensations, itching, swelling, stiffness, headaches, and muscle weakness. It suddenly causes deep disorders in the hands, soles, fingers, and ankles. In cases where there are insurmountable disorders, the signs are distinctly visible; those who are resistant to treatment have their symptoms elaborated upon; and if left untreated, they become disabled.
english translation
वात-रक्त वह है जो बलवान या मजबूत होने पर, जिसके शरीर के गर्म और ठंडे स्थानों को घेरते हुए, विकृत रक्त द्वारा उत्पन्न होता है। यह पहले हाथ-पैरों की स्थिति को प्रभावित करता है और बाद में शरीर में फैलता है। इसके पूर्व लक्षणों में जलन, खुजली, सूजन, कठोरता, सिरदर्द, और मांसपेशियों की कमजोरी शामिल हैं। यह अचानक हाथ-पैर, तलवे, अंगुलियाँ, और टखनों में गहरे विकार उत्पन्न करता है। यहाँ अपार विकारों के संकेत स्पष्ट रूप से दिखाई देते हैं; जो उपचार के प्रति प्रतिरोधी होते हैं, उनका लक्षण विस्तार से वर्णित किया गया है; और इनका उपचार न होने पर व्यक्ति विकलांग हो जाता है।
hindi translation
tatra balavadvigrahAdibhiH prakupitasya vAyorgurUSNAdhyazanazIlasya praduSTaM zoNitaM mArgamAvRtya vAtena sahaikIbhUtaM yugapadvAtaraktanimittAM vedanAM janayatIti vAtaraktam । tattu pUrvaM hastapAdayoravasthAnaM kRtvA pazcAddehaM vyApnoti । tasya pUrvarUpANitodadAhakaNDUzophastambhatvakpAruSyasirAsnAyudhamanIspandanasakthidaurbalyAni zyAvAruNamaNDalotpattizcAkasmAt pANipAdatalAGguligulphamaNibandhaprabhRtiSu, tatrApratikAriNo'pacAriNazca rogo vyaktataraH, tasya lakSaNamuktaM; tatrApratikAriNo vaikalyaM bhavati ॥4॥
hk transliteration by Sanscriptभवति चात्र- प्रायशः सुकुमाराणां मिथ्याहारविहारिणाम् । स्थूलानां सुखिनां चापि वातरक्तं प्रकुप्यति ॥५॥
It is stated here that generally, Vata-Rakta becomes aggravated in delicate individuals as well as in those who indulge in improper diet and lifestyle, and also in stout and healthy individuals.
english translation
यहां बताया गया है कि आम तौर पर, वात-रक्त नाज़ुक व्यक्तियों के साथ-साथ उन लोगों में भी बढ़ जाता है जो अनुचित आहार और जीवनशैली अपनाते हैं, और मोटे और स्वस्थ व्यक्तियों में भी।
hindi translation
bhavati cAtra- prAyazaH sukumArANAM mithyAhAravihAriNAm । sthUlAnAM sukhinAM cApi vAtaraktaM prakupyati ॥5॥
hk transliteration by Sanscript