Charak Samhita
Progress:71.3%
अम्लात् कटुस्ततस्तिक्तो लघुत्वादुत्तमोत्तमः। केचिल्लघूनामवरमिच्छन्ति लवणं रसम् ॥५६॥
then katu and lastly amla. Some take lavana as the inferior one in the category light rasas. Thus, lavana is placed in the lowest order considering both gaurava (heaviness) and laghutva (lightness).
english translation
amlAt kaTustatastikto laghutvAduttamottamaH। kecillaghUnAmavaramicchanti lavaNaM rasam ॥56॥
hk transliteration by Sanscriptगौरवे लाघवे चैव सोऽवरस्तूभयोरपि। परं चातो विपाकानां लक्षणं सम्प्रवक्ष्यते ॥५७॥
॥ Vipaka (metabolites) Hereafter, vipaka will be described. Substances having katu,
english translation
gaurave lAghave caiva so'varastUbhayorapi। paraM cAto vipAkAnAM lakSaNaM sampravakSyate ॥57॥
hk transliteration by Sanscriptकटुतिक्तकषायाणां विपाकः प्रायशः कटुः। अम्लोऽम्लं पच्यते स्वादुर्मधुरं लवणस्तथा ॥५८॥
tikta and kashaya rasas have often katu vipaka, amla is transformed into amla, vipaka, and madhura and lavana have madhura vipaka.
english translation
kaTutiktakaSAyANAM vipAkaH prAyazaH kaTuH। amlo'mlaM pacyate svAdurmadhuraM lavaNastathA ॥58॥
hk transliteration by Sanscriptमधुरो लवणाम्लौ च स्निग्धभावात्त्रयो रसाः। वातमूत्रपुरीषाणां प्रायो मोक्षे सुखा मताः ॥५९॥
Madhura, lavana and amla: these three rasas, due to snigdhatva (unctuousness), are often conducive to elimination of flatus, urine and faeces.
english translation
madhuro lavaNAmlau ca snigdhabhAvAttrayo rasAH। vAtamUtrapurISANAM prAyo mokSe sukhA matAH ॥59॥
hk transliteration by Sanscriptकटुतिक्तकषायास्तु रूक्षभावात्त्रयो रसाः। दुःखाय मोक्षे दृश्यन्ते वातविण्मूत्ररेतसाम् ॥६०॥
On the contrary, katu, tikta and kashaya: these three rasas, due to rukshatva (dryness), create hindrances in the elimination of flatus, faeces, urine and semen.
english translation
kaTutiktakaSAyAstu rUkSabhAvAttrayo rasAH। duHkhAya mokSe dRzyante vAtaviNmUtraretasAm ॥60॥
hk transliteration by Sanscript