Charak Samhita
दशविधंतुपरीक्ष्यंकारणादियदुक्तमग्रे, तदिहभिषगादिषुसंसार्यसन्दर्शयिष्यामः- इहकार्यप्राप्तौकारणंभिषक्, करणंपुनर्भेषजं, कार्ययोनिर्धातुवैषम्यं, कार्यंधातुसाम्यं, कार्यफलंसुखावाप्तिः, अनुबन्धःखल्वायुः, देशोभूमिरातुरश्च, कालःपुनःसंवत्सरश्चातुरावस्थाच, प्रवृत्तिःप्रतिकर्मसमारम्भः, उपायस्तुभिषगादीनांसौष्ठवमभिविधानंचसम्यक्। इहाप्यस्योपायस्यविषयःपूर्वेणैवोपायविशेषेणव्याख्यातः। इतिकारणादीनिदशदशसुभिषगादिषुसंसार्यसन्दर्शितानि, तथैवानुपूर्व्यैतद्दशविधंपरीक्ष्यमुक्तंच ॥८४॥
[Ten factors for examination in therapeutics] Previously explained karana etc. ten entities are elaborately discussed in relation to specific features of therapeutics diseases ten entities are to be examined such as physician acts like a doer (karana),drugs act like instrument (karan), imbalance of dhatu (karyayoni), balance of dhatu (karya), attainment of health and happiness (karyaphala), life-span (anubandha), land as well as patient (desha), year and phase of disease (kala), initiation of therapy (pravritti) and excellence of physician etc. and proper management (upaya).
english translation
दशविधंतुपरीक्ष्यंकारणादियदुक्तमग्रे, तदिहभिषगादिषुसंसार्यसन्दर्शयिष्यामः- इहकार्यप्राप्तौकारणंभिषक्, करणंपुनर्भेषजं, कार्ययोनिर्धातुवैषम्यं, कार्यंधातुसाम्यं, कार्यफलंसुखावाप्तिः, अनुबन्धःखल्वायुः, देशोभूमिरातुरश्च, कालःपुनःसंवत्सरश्चातुरावस्थाच, प्रवृत्तिःप्रतिकर्मसमारम्भः, उपायस्तुभिषगादीनांसौष्ठवमभिविधानंचसम्यक्। इहाप्यस्योपायस्यविषयःपूर्वेणैवोपायविशेषेणव्याख्यातः। इतिकारणादीनिदशदशसुभिषगादिषुसंसार्यसन्दर्शितानि, तथैवानुपूर्व्यैतद्दशविधंपरीक्ष्यमुक्तंच ॥८४॥
[Ten factors for examination in therapeutics] Previously explained karana etc. ten entities are elaborately discussed in relation to specific features of therapeutics diseases ten entities are to be examined such as physician acts like a doer (karana),drugs act like instrument (karan), imbalance of dhatu (karyayoni), balance of dhatu (karya), attainment of health and happiness (karyaphala), life-span (anubandha), land as well as patient (desha), year and phase of disease (kala), initiation of therapy (pravritti) and excellence of physician etc. and proper management (upaya).
english translation